İskonto ve Vade Farkı Nasıl Hesaplanır?

"Peşin öde, yüzde X indirim" cümlesi satışta güçlüdür. Ama o X, çoğu zaman peşin müşteriye hediye gibi görünür; oysa vadeli satışın finansman maliyetinin ters yüzüdür.

İskonto ile vade farkını aynı çerçevede görmezseniz ya kârı eritirsiniz ya da müşteriyle faturada tartışırısınız. Bu yazıda hesabı, belgeyi ve kâra etkisini ayırdık.

İkisi aynı madalyonun iki yüzü

• İskonto. Liste fiyatından düşülen tutar. Peşin ödeme, miktar veya kampanya kaynaklı olabilir.
• Vade farkı. Ödemenin ileri tarihe bırakılması karşılığında fiyata eklenen tutar.

Pratikte çoğu işletme peşin fiyatı "gerçek fiyat", vadeliyi "üzerine eklenmiş" gibi konuşur. Matematikte ikisi de finansman farkıdır: parayı ne zaman aldığınızın bedeli.

Basit hesap mantığı

Örnek mantık (oranlar size özeldir; rakamı kendi maliyetinize göre koyun):

1. Peşin net satış fiyatınızı belirleyin.
2. Vadeli satışta paranın kaç gün sonra geleceğini yazın.
3. O sürenin size maliyetini (kredi, nakit sıkışıklığı, tahsilat riski) yüzdeye çevirin.
4. Ya peşine iskonto verin, ya vadeliye fark ekleyin — ikisini birden rastgele vermeyin.

Kritik nokta: iskontoyu liste fiyatından verirken marjınızın ne kadar eridiğini görün. Yüzde 10 iskonto, yüzde 20 marjlı üründe kârın yarısını götürebilir. Kâr marjı yazısında bu ilişkiyi örnekledik.

Faturada nasıl görünmeli?

Belgede netlik, sonradan tartışmayı keser:

• Satır iskontosu. Belirli ürüne uygulanan indirim.
• Fatura altı iskonto. Toplama uygulanan genel indirim.
• Vade farkı. Ayrı satır veya peşin/vadeli fiyat farkı olarak gösterilir; belgede tutar ve vade açık yazılmalıdır.

KDV, iskonto sonrası matrah üzerinden hesaplanır. Bu yüzden "KDV dahil liste, üstüne iskonto" karmaşasında yuvarlama farkı çıkmasın diye önce matrahı netleştirin. KDV dahil/hariç hesabı burada işe yarar.

Kârı sessizce yiyen hatalar

• Liste fiyatını şişirip herkese "özel iskonto" vermek — gerçek fiyat belirsizleşir.
• Vadeli satışı peşin fiyatla yapmak — finansmanı siz sübvanse edersiniz.
• İskontoyu kayıtlarda "diğer gider"e atmak — ürün kârlılığı görünmez.
• Erken ödemeyi ödüllendirip geç ödemeyi cezalandırmamak — tahsilat disiplini bozulur.

İyi düzen: peşin ve vadeli fiyat politikası yazılıdır; satış ekibi o aralığın dışına çıkamaz.

Sık sorulanlar

Vade farkı için ayrı fatura mı kesilir?

Duruma göre ana faturada gösterilebilir veya sonradan doğan fark için ek belge düzenlenir. Kur farkı ile karıştırmayın; dövizli işlemlerde ayrı bir mantık vardır. Mali müşavirinize dosya tipinize göre sorun.

Miktar iskontosu ile peşin iskontosu aynı mı kaydedilir?

Belgede ikisi de iskonto olabilir; yönetim raporunda ayırmak faydalıdır. Biri satış hacmine, diğeri tahsilat hızına bağlıdır.

İskontoyu sonradan vermek için ne yapılır?

Kesilmiş faturayı "silmek" yerine süreç (iptal/itiraz/iade veya düzeltme belgesi) işler. e-Belgede süre ve yöntem kritiktir; rastgele düzeltmeyin.

Tedarikçiden aldığım iskontoyu nasıl işlerim?

Alış iskontosu maliyeti düşürür. Faturadaki iskontoyu görmezden gelip brüt alış üzerinden stok maliyeti yazmak kârı olduğundan düşük gösterir.

Özetle: iskonto bedava değildir; vade farkı da "keyfi zam" değildir. İkisini finansman ve marj üzerinden birlikte yönetin.

Qolay.App'te ücretsiz hesap açarak iskontolu satışlarınızı fatura ve cari bakiyeyle birlikte takip edebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İskonto ve vade farkının belgelendirilmesi, KDV ve dönemsel uygulamalar dosyaya göre değişir; kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.