E-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) Nedir?

Serbest meslek erbabı fatura değil, makbuz düzenler. Avukat, doktor, mali müşavir, mimar, danışman, çevirmen — kazancı bedeni ve zihni emeğe dayanan herkes bu gruba giriyor.

Bu makbuzun elektronik hali e-SMM. Belge aynı belge; değişen, düzenlenme ve saklanma şekli.

Makbuzu faturadan ayıran şey

İki temel fark var.

Tahsilat esası. Fatura, iş teslim edildiğinde düzenlenir; ödeme sonra gelebilir. Serbest meslek makbuzu ise tahsilat yapıldığında düzenlenir. Parayı almadıysanız makbuz kesmezsiniz.

Stopaj. Müşteriniz vergi mükellefi bir işletme ise, ödediği tutar üzerinden gelir vergisi stopajı keser ve sizin adınıza vergi dairesine yatırır. Makbuzda bu kesinti ayrı bir satır olarak görünür.

Yani elinize geçen para ile makbuzda yazan brüt tutar aynı değil. Bu ayrımı kavramadan yapılan gelir takibi, yıl sonunda tutmuyor.

Brüt-net hesabı nasıl kuruluyor?

Makbuzda sırasıyla şunlar yer alır: brüt ücret, stopaj kesintisi, net ücret, hesaplanan KDV ve tahsil edilen toplam tutar.

Kritik nokta şu: stopaj brüt tutar üzerinden, KDV de brüt tutar üzerinden hesaplanır. KDV, stopaj düşüldükten sonraki net tutar üzerinden hesaplanmaz. Bu, en sık yapılan hatalardan biri.

Müşterinin size ödediği tutar ise net ücret ile KDV'nin toplamıdır. Stopajı müşteri vergi dairesine yatırır; siz bunu yıllık beyanınızda mahsup edersiniz.

Müşteriniz nihai tüketici ise stopaj söz konusu olmaz; brüt ve net aynı olur, üzerine KDV eklenir.

E-SMM'ye geçiş

Serbest meslek erbabı için e-SMM kapsamı oldukça geniş; vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabının bu uygulamaya dahil olması bekleniyor. Kendi durumunuzu bağlı olduğunuz meslek odası veya mali müşaviriniz üzerinden doğrulayın.

Geçiş için e-imza yeterli; şirket değil şahıs olarak faaliyet gösterdiğiniz için mali mühür gerekmiyor. Ayrıntı için mali mühür ve e-imza yazısına bakın.

Düzenleme yöntemi olarak GİB'in e-SMM portalını veya bir özel entegratörü kullanabilirsiniz. Portal ücretsiz ama makbuz sayınız arttıkça elle giriş yorucu hale geliyor.

Serbest çalışanın gelir takibi

Serbest meslekte gelir düzensiz akar: bir ay üç makbuz, sonraki ay hiç. Bu yüzden aylık ortalamayı görmek, tek tek makbuzları görmekten daha değerli.

Giderler de öyle. Ofis kirası, ulaşım, yazılım aboneliği, mesleki yayın — hepsi kazancınızdan düşülebilecek kalemler ve belgesi saklanmadığında düşülemiyor. Fişleri biriktirmemenin pratik yolu için masraf fişi tarama yazısına bakabilirsiniz.

Benzer bir çalışma düzeniniz varsa freelancerlar için gelir gider takibi yazısı da işinize yarar.

Sık sorulanlar

Parayı almadan makbuz kesebilir miyim?

Kural tahsilat esaslı. Uygulamada müşteri ödeme yapabilmek için makbuz talep edebiliyor; bu durumu mali müşavirinizle netleştirin.

Yurt dışındaki müşteriye makbuz keserken stopaj var mı?

Yurt dışı müşteri Türkiye'de stopaj sorumlusu olmadığı için kesinti yapılmaz. KDV tarafı ise hizmet ihracatı istisnasına girebilir; hizmet ihracatında faturalandırma yazısına bakın.

Makbuzu yanlış kestim, ne yapmalıyım?

E-SMM'de iptal ve itiraz süreci e-arşiv belgelerine benzer şekilde işliyor. İptal ve itiraz süreci yazısında adımları anlattık.

Stopaj oranı her meslekte aynı mı?

Genel bir oran uygulanmakla birlikte bazı faaliyetlerde farklılık olabiliyor. Kendi faaliyet kodunuz için oranı mali müşavirinizden teyit edin.

Makbuzun kendisi basit; karışan taraf brüt, net, stopaj ve KDV'nin birbirine girmesi. Bir kez doğru kurulduğunda geri kalanı tekrar.

Qolay.App'te ücretsiz hesap açıp gelir, gider ve belge takibinizi tek yerden yürütebilirsiniz.