Çek ve Senet Takibi Nasıl Yapılır?

Çek ve senetle çalışan işletmelerde en pahalı hata, bir vade gününü kaçırmak. Tahsile verilmeyen bir çek, ödenemeyen bir senet, elde unutulmuş bir kıymet — hepsinin bir bedeli var.

Çoğu işletme bu takibi Excel'de yürütüyor. Belli bir hacme kadar çalışıyor; sonra bir tarih kayıyor.

İki yön, iki mantık

Aldığınız çek/senetler alacağınızın karşılığı. Bunlar sizin için bir gelir vaadi; vade gününde tahsil edilmesi gerekiyor.

Verdiğiniz çek/senetler ise borcunuzun karşılığı. Vade gününde hesabınızda karşılığının bulunması gerekiyor.

Bu iki akışı ayrı görmek şart. Aldığınız çeklerin vadesi ile verdiğiniz çeklerin vadesi çakıştığında, tahsil edemediğiniz bir alacak yüzünden ödeyemediğiniz bir borç doğuyor — zincirleme sorun buradan başlıyor.

Aldığınız çekin üç hali

Bir müşteri çeki verdiğinde onu üç şekilde kullanabilirsiniz:

Portföyde tutmak. Çek elinizde bekliyor, vade gününde bankaya tahsile veriyorsunuz. En basit senaryo.

Ciro etmek. Çeki kendi tedarikçinize ödeme olarak devrediyorsunuz. Artık sizin elinizde değil ama bir sorumluluğunuz sürüyor: çek karşılıksız çıkarsa ciranta olarak sorumlu olabiliyorsunuz.

Bankaya kırdırmak (iskonto). Vadeyi beklemeden, bir maliyet karşılığında erken nakde çeviriyorsunuz.

Bu üç durum takip açısından farklı. Ciro ettiğiniz bir çeki hâlâ portföyünüzde sanmak, en sık yapılan takip hatalarından biri.

Excel neden yetmiyor?

Excel tablosu bir fotoğraf; onu açıp bakmadıkça sizi uyarmıyor. Vade günü geldiğinde tabloyu açmayı unutursanız çek elde kalıyor.

İkinci sorun, çeki cari hesapla ilişkilendirmemek. Müşteriden 50.000 TL'lik çek aldınız; bu çek karşılıksız çıkarsa alacağınız yeniden doğuyor. Excel'de çek ve cari ayrı tablolardaysa bu bağ kayboluyor.

Üçüncüsü, çekin durum geçmişi. Bir çek "portföyde → ciro edildi → karşılıksız → geri döndü" gibi bir yol izleyebiliyor. Tek hücrede bunu takip etmek mümkün değil.

Nakit akışının belkemiği

Çek ve senetler, aslında geleceğe tarihlenmiş nakit hareketleri. Doğru takip edildiğinde önümüzdeki haftaların nakit tablosunu kendiliğinden oluşturuyorlar.

Hangi gün ne kadar çek tahsil edeceğiniz ile hangi gün ne kadar ödeme yapmanız gerektiğini yan yana koyduğunuzda, nakit sıkışıklığını haftalar öncesinden görüyorsunuz.

Bu görünümü kurmayı yapılacak tahsilatlar ve ödemeler raporu yazısında anlattık. Vadesi geçen alacakların yönetimi için bu yazıya bakabilirsiniz.

Çek ve senetleri ilgili cari hesapla ilişkilendirmek, mutabakatı da kolaylaştırıyor; cari hesap takibi yazısına bakın.

Sık sorulanlar

Karşılıksız çek çıkarsa ne yapmalıyım?

Çeki bankaya ibraz edip karşılıksız işlemi yaptırmanız, hem yasal takip hem cari bakiyenin doğru güncellenmesi için gerekiyor. Alacağınız yeniden doğduğu için kaydınızın bunu yansıtması şart.

Vadesi gelmemiş çekle fatura ödeyebilir miyim?

Çeki ciro ederek ödeme yapabilirsiniz. Ancak ciranta sorumluluğunuzu unutmayın; devrettiğiniz çek karşılıksız çıkarsa muhatap size dönebilir.

Çek ile senet arasındaki fark takip için önemli mi?

Çek görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme aracı, senet ise vadeli bir borç belgesi. Hukuki takip yolları farklı; ancak vade ve tahsilat takibi mantığı benzer işliyor.

Çek karnesi olmayan biri senetle çalışabilir mi?

Evet, senet için banka ilişkisi gerekmiyor. Bu yüzden çek karnesi olmayan küçük işletmelerde senet daha yaygın.

Çek ve senet takibi, bir tabloyu güncellemekten çok bir vade takvimini yönetmek. Doğru kurulduğunda kaçan vade günü ve zincirleme ödeme sorunları büyük ölçüde ortadan kalkıyor.

Qolay.App'te ücretsiz hesap açıp aldığınız ve verdiğiniz kıymetleri vadeleriyle birlikte takip edebilirsiniz.