Vadeli Satışın Sessiz Sınırı
Müşteri Risk Limiti Nasıl Belirlenir?
Her müşteriye sınırsız vade açılmaz. Risk limitinin neye göre konulacağını ve limit aşımında ne yapılacağını anlattık.

İyi giden bir müşteri var. Her ay biraz daha çok alıyor, ödemeleri biraz daha geç yapıyor. Siz de satışı kaçırmamak için mal vermeye devam ediyorsunuz.
Bir gün bakıyorsunuz ki toplam alacağınızın üçte biri tek müşteride. O ödemezse ne olacağını düşünmek istemiyorsunuz.
Vadeli satış aslında kredi vermektir
Bunu böyle düşünmek işe yarar: 60 gün vadeyle mal verdiğinizde, o müşteriye 60 günlük faizsiz kredi açmış oluyorsunuz. Üstelik teminatsız.
Hiçbir banka bir müşteriye limit koymadan kredi vermez. Ama küçük işletmeler bunu her gün yapar — çünkü satışa "hayır" demek zor gelir.
Risk limiti, bu "hayır"ı kişisel olmaktan çıkarıp bir kurala bağlamanın yoludur.
Limit neye göre belirlenir?
Karmaşık bir skorlama modeline gerek yok. Dört soruya vereceğiniz cevap yeterli:
- Ödeme geçmişi nasıl? Bir yıldır zamanında ödüyorsa limit yüksek, üç kez geciktiyse düşük.
- Bu müşteriyi kaybetmek ne kadar acıtır? Cirodaki payı yüksekse limit de yüksek olabilir; ama o zaman yoğunlaşma riskiniz artar.
- Kaybı taşıyabilir miyim? En sade ölçüt: bu müşteri hiç ödemezse işletme ayakta kalır mı?
- Teminat var mı? Çek, senet, kefalet veya teminat mektubu varsa limit yukarı çekilebilir.
Pratik bir başlangıç kuralı: hiçbir müşterinin açık bakiyesi, toplam alacaklarınızın %15–20'sini geçmesin. Bu oran işletmenin dayanıklılığına göre ayarlanır, ama bir üst sınır olmalıdır.
Basit bir kademe tablosu
| Müşteri profili | Ödeme şekli | Limit |
|---|---|---|
| Yeni müşteri | Peşin veya kapora | Yok |
| 3 ay düzenli ödeme | 15–30 gün vade | Aylık ortalama alımı kadar |
| 1 yıl sorunsuz | 30–60 gün vade | 2 aylık alımı kadar |
| Gecikme geçmişi olan | Peşin veya teminatlı | Düşürülmüş |
İlk satır en çok ihmal edilenidir. Yeni müşteriye ilk siparişte vade açmak, hakkında hiçbir şey bilmediğiniz birine kredi vermektir.
Limit aşıldığında ne yapılır?
Limit koymanın anlamı, aşıldığında bir şey olmasıdır. Aksi halde sadece bir not olur.
Kademeli tepki:
- Uyarı. Sipariş alınır ama satış sorumlusu bilgilendirilir.
- Onay şartı. Limit üstü sipariş için sizin veya bir yöneticinin onayı gerekir.
- Peşine geçiş. Yeni sipariş ancak eski bakiye kapandıkça veya peşin olarak verilir.
- Durdurma. Bakiye belirli bir eşiği geçtiyse sevkiyat durur.
Bu kademeleri baştan müşteriye söylemek, sonradan uygulamaktan çok daha kolaydır. "Şirket politikamız" demek, kişisel bir güvensizlik mesajı olmaktan çıkarır.
Limit tek başına yeterli değil: yaşlandırma
Bir müşterinin bakiyesi limitin altında olabilir ama o bakiyenin tamamı 90 gün geçmiş olabilir. Tutar kadar yaş da bakılmalı.
Alacaklarınızı yaş gruplarına ayırın: vadesi gelmemiş, 1–30 gün geçmiş, 31–60, 61–90, 90+. Bu tablo size iki şey söyler: hangi müşteride sorun büyüyor ve toplam alacağınızın ne kadarı gerçekten tahsil edilebilir.
90 günü geçen alacaklar istatistiksel olarak tahsil edilme olasılığı düşen alacaklardır. O gruba giren her yeni müşteri bir uyarıdır.
Yoğunlaşma riski
Limit bireysel müşteriyi kontrol eder; yoğunlaşma ise portföyün tamamıyla ilgilidir.
Cironuzun yarısı tek müşteriden geliyorsa, o müşterinin ödeme koşullarını dayatma gücü de vardır. Limit koymak zorlaşır çünkü "hayır" demenin maliyeti yüksektir.
Bu durumda çözüm limitten önce müşteri tabanını genişletmektir. Riski yönetmenin en sağlam yolu, tek bir müşteriye bağımlı olmamaktır.
Sık sorulanlar
Limiti müşteriye söylemeli miyim?
Söylemek genellikle daha iyi sonuç verir. Müşteri kendi siparişini limite göre planlar ve sürpriz yaşanmaz.
Çek almak riski ortadan kaldırır mı?
Azaltır ama sıfırlamaz; karşılıksız çek ihtimali durur. Çek ve senet takibini ayrı bir yazıda ele aldık.
Limiti ne sıklıkla gözden geçirmeliyim?
Altı ayda bir yeterli. Ödeme davranışı belirgin şekilde değişen müşterilerde beklemeyin.
Küçük bir işletmeyim, bu fazla resmî değil mi?
Limit bir yazılım özelliği olmak zorunda değil; bir kağıda yazılmış üç kural da olur. Önemli olan kuralın kişiden bağımsız olması.
Özetle: vadeli satış bir satış aracıdır, sınırsız bir hak değil. Limiti önceden koymak, sonradan tahsil edememekten kolaydır.
Qolay.App'te ücretsiz hesap açarak müşteri bakiyelerinizi anlık izleyebilir, vadesi geçen alacakları tek listede görebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Teminat, kefalet ve tahsilat süreçleri hukuki sonuç doğurur; uzmanınıza danışın.
İlgili yazılar
Bu konuyla yakın diğer rehberler.

Taksitli Satış ve Ödeme Planı Takibi
Faturayı Aya Bölünce
Taksitli satışta asıl iş faturayı kesmek değil, her vadenin peşine düşmek. Taksit planının nasıl kurulacağını ve tahsilatla eşleşmesini anlattık.

Kargo Gideri ve İade Yönetimi
İadeler Kârı Sessizce Yiyor
İade oranı yüksek bir üründe kâr hesabı kağıt üzerinde kalıyor. Kargo ve iade maliyetinin nasıl izleneceğini anlattık.

Shopier ve Sosyal Medya Satışlarında Fatura
DM'den Satış da Satıştır
Instagram, WhatsApp veya Shopier üzerinden yapılan satışlarda fatura yükümlülüğü değişmiyor. Ödeme linki, kapıda ödeme ve içerik üretici kazançlarının belge düzenini anlattık.